Sjoerd Kuyper: een leven lang boeken schrijven

Sjoerd Kuyper: een gesprek dat nu een bijzondere betekenis krijgt

In 2020 sprak ik kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper in Bergen. Een gesprek met een schrijver die al decennialang generaties kinderen wist te raken met zijn verhalen, maar die ook voor volwassenen genoeg te vertellen had.

Vorige week overleed Sjoerd Kuyper op 74-jarige leeftijd, na een kort ziekbed. Er kwam ook een bijzonder eerbetoon: zijn laatste boek ‘Maantje verhuist de zee’ werd bekroond met de Gouden Griffel, de belangrijkste Nederlandse prijs voor het best geschreven kinderboek. De prijs werd hem kort voor zijn overlijden nog overhandigd door zijn kleinkinderen.

Het maakt het interview uit 2020, waarin hij sprak over zijn schrijverschap, zijn boeken en het leven, ineens tot een dierbare terugblik op een schrijver die nog lang zal worden gelezen.

Zou hij eruitzien als een kantoorklerk of als een flamboyante bourgondiër? Wellicht is hij een enfant terrible, net als Beau van Erven Dorens die zich ooit schandelijk misdroeg op het Boekenbal? Misschien is hij wel het type kluizenaar die zich opsluit in zijn Parijse pied-à-terre als hij schrijft?

Hoe ziet iemand er eigenlijk uit die in bijna vijftig jaar misschien wel honderd boeken schreef voor zowel kinderen als volwassenen? Die enorm veel prijzen won zoals bijvoorbeeld zeven Zilveren Griffels, één Gouden Griffel, twee keer de Johnny Kraaijkamp Musical Award, het Gouden Kalf en een International Emmy Award voor de film ‘Het Zakmes’. Er ging veel door me heen op het moment dat ik als huis-, tuin- en keukenverslaggevertje klein en ongemakkelijk voor de deur stond bij de gelauwerde schrijver en Bergenaar Sjoerd Kuyper. Hoe kan ik nu een verhaal maken over iemand die ik nooit zou kunnen evenaren?

De deur zwaait open en Sjoerd verwelkomt me hartelijk. Ik flap er meteen maar uit dat ik nerveus ben, dan hebben we dat gehad. Sjoerd vertelt me dat hij vanaf zijn 13e al schrijft. Hij begon met een gedicht, al moet ik dat niet te serieus nemen. Op zijn 22ste kwam zijn eerste ‘officiële’ boek uit, in 1974: “Tja, toen had je ook al mensen”, glimlacht hij. Ik moet vreselijk lachen en het ijs is gebroken.

Sjoerd is echtgenoot van Margje, vader van twee kinderen, opa van zes kleinkinderen en schrijver van beroep. Eigenlijk is hij gewoon heel normaal, ontdek ik tot mijn grote vreugde, lees maar...

Een dag uit het leven van Sjoerd

Zijn goede dagen (”Als ik niet lui ben”, fluistert hij me toe) zijn eigenlijk net kantoordagen. Hij loopt in zijn ochtendjas met een kan verse koffie naar zijn ‘kantoor’ achter in de tuin en kruipt achter de laptop. Het liefelijke chalet, verstopt onder een haag van klimop, is gebouwd door een Bergense vriendenclub van jongemannen. “Het was een prachtige tijd, ’s middags sloten we af met een biertje in de tuin”, vertelt Sjoerd. Rond lunchtijd smeert hij een broodje en duikt hij onder de douche. De middag staat voor het beantwoorden van e-mails en een kop koffie in het dorp. “Ik probeer dan toch maar van de wijn af te blijven want om 17.00 uur wil ik nog een paar uur schrijven in mijn huisje mét een glas wijn erbij, dan word je wat vrijer in je hoofd. Ik kan alles de volgende ochtend trouwens gewoon nog corrigeren”, glimlacht Sjoerd.

Inspiratie

“Er gebeuren vaak gewone dingen waarbij ik denk: dit had ook anders af kunnen lopen, en dat wordt dan een verhaal”, vertelt Sjoerd. Hij heeft altijd een notitieblokje in zijn binnenzak voor als hem iets te binnen schiet. “Als ik op het terras van de Lamoraal zit, zal ik mij altijd even terugtrekken om een notitie te maken, al is het op het toilet.” 

Als niet-godsdienstig opgevoede schrijver kreeg hij een Gouden Griffel voor het boek ‘Robin en God’. Een boek voor kinderen van 5/6 jaar waarin hij uitlegt dat je God gewoon kunt bellen maar dat hij niet alles ziet. De aanleiding hiervoor was de godsdienstige opvoeding van zijn vrouw Margje. ‘God ziet alles’, werd haar geleerd en dat vond zij vreselijk. Sommige passages zijn ook echt gebeurd. In zijn nieuwe boek ‘Bizar’ staan bijvoorbeeld twee verhalen die hij hoorde op het terras van de Lamoraal.

Tijden veranderen

Sjoerd begon ooit met het schrijven van poëzie voor volwassenen. “Grote geheimen die je kwijt wilt, zet je vaak op papier. Toen ik dit een tijd deed besloot ik het mijn stoere voetbalvrienden te vertellen. Tot mijn grote verbazing deden ze het allemaal.” Volgens Sjoerd gebeurt het nu ook dikwijls, alleen wordt er nu op mobieltjes geschreven of in rapvorm.

Er is een duidelijk verschil tussen de jonge en oudere generaties schrijvers: op poëziefestivals ging het er vroeger behoorlijk ruig aan toe. “Je wachtte even tot je je zegje had gedaan en daarna werd er flink geborreld. Nu zie je alle jongere schrijvers achter hun laptop zitten”, vertelt Sjoerd. Behalve tijdens de Nacht van de Poëzie. Sjoerd mocht als laatste zijn gedicht voordragen, om 4 uur ’s nachts. “Dat was fantastisch, na een hele nacht poëzie, drank en weet ik veel wat nog meer, lagen de jonge en de oude garde in een soort van ’in de zevende hemel’ naar mij te luisteren.”

Wil je meer weten over Sjoerd Kuyper en zijn oeuvre? Tik zijn naam dan in op Wikipedia.

Bizar

Zijn nieuwste jeugdboek ‘Bizar’ speelt zich af op een eiland dat verdomd veel op Bergen lijkt. De bluesband die wordt beschreven, trad zelfs ooit op in de Taverne. Dat is al een van de redenen om kennis te maken met de 13-jarige hoofdpersoon Sallie Mo die haar uitgesproken mening niet onder stoelen of banken steekt. “Sallie Mo is een schat, ik ben dol op die meid, maar ze is 13 jaar en ziet de consequenties van het uitdragen van haar mening nog niet in”, aldus Sjoerd.

Hoe dik het boek zou worden wist Sjoerd niet van tevoren. “Ik ging maar door, er waren steeds weer actualiteiten waar ik op in kon haken.” Ondanks het serieuze verhaal over een krankzinnige wereld lach je je een breuk. Humor voert de boventoon in de boeken van Sjoerd Kuyper. Als je het boek ’s nachts naast je bed legt, gebeurt er trouwens ook nog iets bizars, maar dat zal je toch echt zelf moeten ontdekken.

Door Margreeth Anema (geschreven en gepubliceerd in september 2020)